Kỷ luật lao động là việc người sử dụng lao động áp dụng một trong 04 hình thức xử lý theo Bộ luật Lao động 2019 khi người lao động vi phạm nội quy lao động: khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng, cách chức và sa thải. Hiểu đúng kỷ luật lao động giúp người lao động tại các khu công nghiệp ở Vĩnh Phúc (cũ) – Phú Thọ biết quyết định xử lý có đúng luật hay không để bảo vệ quyền lợi.
Tóm tắt nhanh: Kỷ luật lao động có 04 hình thức theo mức độ tăng dần, trong đó sa thải là nặng nhất và chỉ áp dụng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng được luật liệt kê. Doanh nghiệp phải chứng minh được lỗi của người lao động, bị cấm phạt tiền hoặc cắt lương thay cho kỷ luật. Thời hiệu xử lý kỷ luật là 06 tháng, riêng vi phạm về tài chính, tài sản và bí mật là 12 tháng.
Bốn hình thức kỷ luật lao động theo Bộ luật Lao động 2019
Điều 124 Bộ luật Lao động 2019 quy định 04 hình thức xử lý kỷ luật lao động, áp dụng tùy theo mức độ vi phạm và căn cứ quy định trong nội quy lao động của doanh nghiệp:
1. Khiển trách: hình thức nhẹ nhất, thường áp dụng cho vi phạm lần đầu ở mức độ nhẹ, chẳng hạn đi muộn hoặc vi phạm quy định an toàn chưa gây hậu quả. Người lao động bị khiển trách sẽ đương nhiên được xóa kỷ luật sau 03 tháng kể từ ngày bị xử lý nếu không tái phạm.
2. Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng: áp dụng với vi phạm nghiêm trọng hơn mức khiển trách. Sau 06 tháng, nếu không tái phạm, người lao động đương nhiên được xóa kỷ luật.
3. Cách chức: chỉ áp dụng đối với người lao động đang giữ chức vụ trong doanh nghiệp. Hình thức này cũng được xét xóa sau 06 tháng nếu người lao động không tái phạm.
4. Sa thải: hình thức nặng nhất, đồng nghĩa với việc chấm dứt hợp đồng lao động. Sa thải chỉ được áp dụng trong các trường hợp luật định, doanh nghiệp không được tự ý mở rộng thêm lý do ngoài luật định.
Những trường hợp người lao động bị sa thải
Theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp được áp dụng hình thức sa thải khi người lao động có hành vi: trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích hoặc sử dụng ma túy tại nơi làm việc; tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động; có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của doanh nghiệp; hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc theo quy định trong nội quy lao động.
Doanh nghiệp cũng được sa thải người lao động đã bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật. Ngoài ra, người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày, hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày kể từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng cũng thuộc trường hợp bị sa thải.
Lý do chính đáng được hiểu gồm: thiên tai, hỏa hoạn, bản thân hoặc thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền và các trường hợp khác được quy định trong nội quy lao động.
Nguyên tắc và thời hiệu xử lý kỷ luật lao động
Khi xử lý kỷ luật lao động, người sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động. Buổi họp xử lý phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động bị xử lý đang là thành viên; người lao động phải có mặt và có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, người khác bào chữa cho mình. Toàn bộ buổi họp phải được lập thành biên bản.
Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm. Đối với hành vi vi phạm liên quan trực tiếp đến tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh, thời hiệu là 12 tháng. Quyết định xử lý kỷ luật phải được ban hành trong thời hiệu; nếu đã hết thời hiệu, doanh nghiệp không được xử lý đối với hành vi đó.
Doanh nghiệp không được áp dụng nhiều hình thức kỷ luật cho cùng một hành vi vi phạm; nếu người lao động đồng thời có nhiều hành vi vi phạm thì chỉ áp dụng hình thức cao nhất tương ứng với hành vi nặng nhất. Người lao động vi phạm trong thời gian đang bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi thì không bị xử lý kỷ luật.
Những trường hợp không được xử lý kỷ luật lao động
Pháp luật không cho phép xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động đang trong các thời gian: nghỉ ốm đau, điều dưỡng; nghỉ việc được người sử dụng lao động đồng ý; bị tạm giữ, tạm giam; đang chờ kết quả của cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác minh, kết luận đối với các hành vi như trộm cắp, tham ô, tiết lộ bí mật. Lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi cũng thuộc diện không được xử lý kỷ luật trong thời gian này.
Ba hành vi doanh nghiệp bị cấm khi xử lý kỷ luật
Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 quy định 03 hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động, gồm: xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng, uy tín, nhân phẩm của người lao động; phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật; và xử lý đối với hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động, không được thỏa thuận trong hợp đồng lao động hoặc pháp luật không quy định.
Quy định này có nghĩa là nếu doanh nghiệp tự ý trừ lương tháng của công nhân vì đi muộn, về sớm hay vi phạm nội quy thay cho biện pháp kỷ luật thì đó là hành vi trái luật. Người lao động có quyền yêu cầu doanh nghiệp chấm dứt việc khấu trừ và hoàn trả số tiền đã bị trừ sai quy định.
Người lao động nên làm gì khi doanh nghiệp xử lý kỷ luật?
Trước hết, hãy yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nội quy lao động và căn cứ xử lý cụ thể. Kỷ luật chỉ có cơ sở khi hành vi vi phạm được quy định trong nội quy lao động do doanh nghiệp ban hành hợp lệ; người sử dụng lao động sử dụng từ 10 người lao động trở lên bắt buộc phải ban hành nội quy lao động bằng văn bản.
Trong buổi họp, người lao động nên trình bày đầy đủ sự việc, đưa ra chứng cứ chứng minh mình không có lỗi hoặc có lý do chính đáng, đồng thời đề nghị công đoàn cơ sở đồng hành. Nếu cho rằng quyết định kỷ luật lao động trái quy định, bạn có thể yêu cầu hòa giải viên lao động can thiệp, phản ánh tới cơ quan lao động địa phương hoặc khởi kiện ra tòa án; thông tin hướng dẫn có trên cổng thông tin của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
Một điểm cần nhớ: kể cả khi bị sa thải, quyền lợi trợ cấp thất nghiệp vẫn được bảo đảm nếu người lao động đáp ứng đủ điều kiện theo Luật Việc làm. Xem lại hướng dẫn trong bài trợ cấp thất nghiệp và quy định về chế độ nghỉ phép năm trên vinhphuc.work.
Xóa kỷ luật lao động sau thời gian chấp hành
Theo Điều 126 Bộ luật Lao động 2019, người lao động bị khiển trách sau 03 tháng, hoặc bị kéo dài thời hạn nâng lương, cách chức sau 06 tháng kể từ ngày bị xử lý, nếu không tái phạm thì đương nhiên được xóa kỷ luật. Người đang chấp hành hình thức kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức, nếu đã chấp hành được một nửa thời hạn và thể hiện sửa chữa tốt, có thể được người sử dụng lao động xem xét giảm thời hạn.
Câu hỏi thường gặp về kỷ luật lao động
Bị sa thải có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?
Có. Bị sa thải là một hình thức xử lý kỷ luật nên người lao động vẫn được hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đáp ứng đủ điều kiện: đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng trong thời gian 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động, đã nộp hồ sơ tại trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng và chưa tìm được việc làm sau 15 ngày kể từ ngày nộp hồ sơ.
Doanh nghiệp có được phạt tiền thay kỷ luật không?
Không. Bộ luật Lao động 2019 nghiêm cấm người sử dụng lao động phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Doanh nghiệp chỉ được áp dụng một trong 04 hình thức kỷ luật theo luật định và phải tuân thủ đúng nguyên tắc, trình tự.
Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là bao lâu?
Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm. Riêng hành vi vi phạm liên quan trực tiếp đến tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật công nghệ hoặc bí mật kinh doanh thì thời hiệu là 12 tháng. Quá thời hiệu này, doanh nghiệp không còn quyền xử lý kỷ luật đối với hành vi vi phạm đó.
Lời kết
Kỷ luật lao động là công cụ quản lý cần thiết nhưng chỉ phát huy tác dụng khi được áp dụng đúng người, đúng hành vi và đúng trình tự. Người lao động tại các khu công nghiệp Vĩnh Phúc (cũ) – Phú Thọ nên đọc kỹ nội quy khi nhận việc, lưu giữ hợp đồng và văn bản liên quan, và theo dõi thông tin tại mục việc làm, chuyên mục thị trường lao động và trang chủ vinhphuc.work để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
