Chế độ ốm đau là một trong những quyền lợi quan trọng của người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Khi bị ốm đau, tai nạn mà không phải là tai nạn lao động và phải nghỉ việc để điều trị, người lao động được quỹ bảo hiểm xã hội chi trả trợ cấp thay cho tiền lương trong những ngày nghỉ, giúp yên tâm chữa bệnh mà không bị gián đoạn thu nhập hoàn toàn.
Không phải cứ nghỉ ốm là đương nhiên được hưởng trợ cấp. Luật Bảo hiểm xã hội quy định rõ điều kiện hưởng, thời gian hưởng tối đa trong năm và cách tính mức hưởng chế độ ốm đau. Nắm rõ các quy định này giúp người lao động chuẩn bị đủ hồ sơ, tránh mất quyền lợi vì thiếu giấy tờ hoặc nộp hồ sơ quá hạn.
Bài viết này tổng hợp điều kiện hưởng, thời gian hưởng, cách tính mức hưởng chế độ ốm đau, hồ sơ cần chuẩn bị và những lưu ý khi làm thủ tục, để người lao động dễ dàng đối chiếu với trường hợp của mình.
Tóm tắt nhanh: Chế độ ốm đau áp dụng cho người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi ốm đau, tai nạn không phải tai nạn lao động và phải nghỉ việc có xác nhận của cơ sở y tế. Mức hưởng phổ biến bằng 75% mức tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của tháng liền kề trước khi nghỉ việc. Thời gian hưởng tối đa trong năm tùy thuộc vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội và điều kiện làm việc, đồng thời có quy định riêng khi con ốm.

Chế độ ốm đau là gì và ai được hưởng?
Chế độ ốm đau là chế độ trợ cấp ngắn hạn của bảo hiểm xã hội, chi trả cho người lao động trong thời gian phải nghỉ việc vì lý do sức khỏe. Khác với tiền lương do đơn vị sử dụng lao động trả, trợ cấp ốm đau được chi trả từ quỹ bảo hiểm xã hội, căn cứ vào mức lương đóng bảo hiểm xã hội và số ngày nghỉ được hưởng.
Đối tượng được hưởng chế độ ốm đau là người lao động đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động, cán bộ, công chức, viên chức và các đối tượng khác thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Một số trường hợp không được giải quyết, chẳng hạn ốm đau do tự hủy hoại sức khỏe, do say rượu, sử dụng chất ma túy, hoặc thời gian nghỉ trùng với nghỉ phép năm, nghỉ việc riêng, nghỉ không hưởng lương hay nghỉ thai sản.
Điều kiện hưởng chế độ ốm đau
Để được hưởng chế độ ốm đau, người lao động cần đáp ứng đồng thời các điều kiện sau: đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; bị ốm đau, tai nạn mà không phải là tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và phải nghỉ việc để điều trị; có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, thể hiện bằng giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội hoặc giấy ra viện.
Trường hợp con ốm cũng được áp dụng chế độ ốm đau cho cha hoặc mẹ. Khi con dưới 7 tuổi bị ốm đau phải chăm sóc và có xác nhận của cơ sở y tế, cha hoặc mẹ đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được nghỉ việc để chăm sóc con và hưởng trợ cấp theo quy định. Người lao động nên thông báo kịp thời cho đơn vị sử dụng lao động và giữ lại đầy đủ giấy tờ khám, chữa bệnh. Khi nghỉ việc hẳn, thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội vẫn được ghi nhận theo quy định về bảo lưu thời gian đóng BHXH.

Thời gian hưởng trợ cấp ốm đau tối đa trong một năm
Thời gian hưởng chế độ ốm đau trong một năm được quy định theo thời gian đóng bảo hiểm xã hội và điều kiện làm việc, tính theo ngày làm việc, không kể ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết và ngày nghỉ hằng tuần.
Người lao động làm việc trong điều kiện bình thường
Đối với người lao động làm việc trong điều kiện bình thường, thời gian hưởng tối đa trong một năm là 30 ngày nếu đóng bảo hiểm xã hội dưới 15 năm, 40 ngày nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm và 60 ngày nếu đóng từ đủ 30 năm trở lên.
Người lao động làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
Đối với người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, thời gian hưởng tối đa trong một năm cao hơn: 40 ngày nếu đóng dưới 15 năm, 50 ngày nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm và 70 ngày nếu đóng từ đủ 30 năm trở lên.
Người lao động nghỉ chăm sóc con ốm
Khi con ốm, cha hoặc mẹ được nghỉ tối đa 20 ngày làm việc trong một năm nếu con dưới 3 tuổi và 15 ngày làm việc nếu con từ đủ 3 tuổi đến dưới 7 tuổi. Hết thời hạn này mà con vẫn ốm, cha hoặc mẹ có thể thỏa thuận với đơn vị sử dụng lao động để nghỉ việc không hưởng lương.
Mức hưởng chế độ ốm đau được tính như thế nào?
Cách tính mức hưởng chế độ ốm đau dựa trên mức tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của tháng liền kề trước khi nghỉ việc và số ngày nghỉ được hưởng.
Mức hưởng phổ biến bằng 75% tiền lương đóng bảo hiểm xã hội
Đối với trường hợp ốm đau thông thường, mức hưởng một ngày bằng 75% mức tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của tháng liền kề trước khi nghỉ việc, chia cho 24 ngày. Tổng số tiền trợ cấp bằng mức hưởng một ngày nhân với số ngày nghỉ được hưởng.
Trường hợp hưởng mức thấp hơn
Người lao động mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày được hưởng mức thấp hơn, tùy theo thời gian đóng bảo hiểm xã hội: 65% nếu đóng từ đủ 30 năm trở lên, 55% nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm và 50% nếu đóng dưới 15 năm. Thời gian hưởng của nhóm bệnh này có thể kéo dài tối đa 180 ngày trong một năm.
Ví dụ minh họa cách tính
Ví dụ, anh A đóng bảo hiểm xã hội với mức lương 6.000.000 đồng một tháng và nghỉ ốm 10 ngày trong điều kiện bình thường. Mức hưởng một ngày bằng 75% nhân với 6.000.000 đồng rồi chia cho 24 ngày, bằng 187.500 đồng. Trợ cấp 10 ngày của anh A bằng 1.875.000 đồng, do cơ quan bảo hiểm xã hội chi trả thông qua đơn vị sử dụng lao động.

Hồ sơ và thủ tục hưởng chế độ ốm đau
Hồ sơ hưởng chế độ ốm đau gồm giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội đối với điều trị ngoại trú hoặc giấy ra viện đối với điều trị nội trú, kèm theo danh sách người lao động nghỉ việc hưởng chế độ do đơn vị sử dụng lao động lập. Trường hợp nghỉ chăm sóc con ốm cần thêm giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội của con hoặc giấy ra viện của con.
Người lao động nộp hồ sơ cho đơn vị sử dụng lao động trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc. Đơn vị lập hồ sơ và nộp cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Hiện nay, nhiều thủ tục đã thực hiện được qua giao dịch điện tử và ứng dụng VssID. Thông tin chính thức được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam.
Chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau
Sau khi hưởng hết thời gian ốm đau mà sức khỏe chưa phục hồi, trong 30 ngày đầu trở lại làm việc, người lao động được nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe. Thời gian nghỉ tối đa trong một năm là 10 ngày đối với người mắc bệnh cần chữa trị dài ngày, 7 ngày đối với người phải phẫu thuật và 5 ngày đối với các trường hợp khác, với mức hưởng một ngày bằng 30% mức tham chiếu theo quy định hiện hành.

Câu hỏi thường gặp về chế độ ốm đau
Nghỉ ốm có cần giấy xác nhận của bệnh viện không?
Có. Người lao động cần có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội khi điều trị ngoại trú hoặc giấy ra viện khi điều trị nội trú. Đây là căn cứ bắt buộc để giải quyết chế độ ốm đau; nghỉ ốm không có giấy xác nhận sẽ không được tính hưởng trợ cấp.
Nghỉ ốm có bị trừ lương không?
Trong những ngày nghỉ hưởng chế độ ốm đau, người lao động không nhận nguyên lương từ đơn vị sử dụng lao động mà nhận trợ cấp từ quỹ bảo hiểm xã hội theo mức quy định. Thời gian nghỉ hưởng chế độ ốm đau vẫn được tính vào thời gian tham gia bảo hiểm xã hội.
Nộp hồ sơ hưởng chế độ ốm đau quá hạn thì sao?
Người lao động cần nộp hồ sơ trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc. Nếu nộp muộn, việc giải quyết có thể gặp khó khăn tùy thuộc vào lý do chậm nộp và hồ sơ cụ thể. Vì vậy, ngay khi trở lại làm việc, người lao động nên nộp hồ sơ càng sớm càng tốt.
Lời kết
Chế độ ốm đau là quyền lợi thiết thực giúp người lao động vượt qua giai đoạn khó khăn về sức khỏe mà vẫn có nguồn thu nhập bù đắp. Hiểu rõ điều kiện hưởng, thời gian hưởng, cách tính mức hưởng và thời hạn nộp hồ sơ sẽ giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
Nếu bạn đang tìm hiểu thêm các chế độ bảo hiểm xã hội khác, có thể tham khảo bài viết về nghỉ thai sản cho lao động nam và bảo lưu thời gian đóng BHXH. Người lao động đang tìm việc cũng có thể xem thêm việc làm tại Phú Thọ và chuẩn bị hồ sơ xin việc đầy đủ.