Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, dành cho những người không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc – như lao động tự do, nông dân, tiểu thương, người làm việc không có hợp đồng lao động. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), bảo hiểm xã hội tự nguyện có nhiều điểm mới có lợi hơn cho người tham gia, nổi bật là giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu xuống còn 15 năm và bổ sung chế độ trợ cấp thai sản. Đây là “tấm lưới an sinh” quan trọng cho hàng triệu lao động tự do tại Vĩnh Phúc (cũ) – nay thuộc tỉnh Phú Thọ.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì? Ai được tham gia?
Bảo hiểm xã hội tự nguyện là hình thức tham gia trên tinh thần tự nguyện: người tham gia được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình để tích lũy thời gian đóng, hướng tới hưởng lương hưu hằng tháng khi về già cùng các chế độ liên quan. Khác với BHXH bắt buộc (doanh nghiệp và người lao động cùng đóng theo hợp đồng lao động), BHXH tự nguyện do cá nhân tự đóng toàn bộ, có sự hỗ trợ một phần từ ngân sách nhà nước cho một số nhóm đối tượng.
Đối tượng có thể tham gia gồm công dân Việt Nam đủ tuổi lao động trở lên mà không thuộc diện BHXH bắt buộc: nông dân, lao động tự do, thợ thủ công, tiểu thương, người buôn bán nhỏ, người nội trợ, người làm việc thời vụ không có hợp đồng lao động, người đã nghỉ việc chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu muốn đóng tiếp để đủ năm… Có thể nói, bất kỳ ai có khoảng trống trong quá trình đóng BHXH đều nên cân nhắc hình thức này.
Điểm mới của Luật BHXH 2024 về bảo hiểm xã hội tự nguyện
Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 01/7/2025, mang đến ba thay đổi lớn cho bảo hiểm xã hội tự nguyện:
- Giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu: người tham gia chỉ cần có thời gian đóng từ đủ 15 năm (thay vì 20 năm như trước) và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định là được hưởng lương hưu hằng tháng. Thay đổi này mở cơ hội có lương hưu cho rất nhiều người tham gia muộn hoặc đóng gián đoạn.
- Bổ sung chế độ trợ cấp thai sản: lao động nữ và lao động nam có vợ sinh con khi tham gia BHXH tự nguyện được hưởng trợ cấp thai sản do ngân sách nhà nước bảo đảm – quyền lợi mà trước đây chỉ khu vực bắt buộc mới có.
- Mở rộng và nâng mức hỗ trợ đóng từ ngân sách: Nhà nước tiếp tục hỗ trợ một phần mức đóng cho người tham gia thuộc các nhóm ưu tiên như hộ nghèo, hộ cận nghèo và một số đối tượng chính sách, giúp chi phí tham gia trở nên nhẹ nhàng hơn.
Người dân có thể tra cứu thông tin chính thức về chính sách tại Cổng thông tin Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoặc liên hệ cơ quan BHXH tỉnh Phú Thọ để được tư vấn theo trường hợp cụ thể.
Mức đóng và phương thức đóng linh hoạt
Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện hằng tháng bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia tự lựa chọn. Mức thu nhập làm căn cứ đóng có giới hạn sàn và trần theo quy định tại từng thời kỳ, vì vậy người có thu nhập thấp vẫn có thể bắt đầu ở mức tối thiểu, khi thu nhập tăng lên thì điều chỉnh mức đóng cao hơn để lương hưu sau này cao hơn tương ứng.
Về phương thức, người tham gia có thể chọn đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc 12 tháng một lần; đóng một lần cho nhiều năm về sau; hoặc đóng một lần cho những năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu. Sự linh hoạt này rất phù hợp với lao động tự do có thu nhập theo mùa vụ tại các vùng nông thôn của tỉnh.
Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện
- Lương hưu hằng tháng: khi đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng, người tham gia được hưởng lương hưu suốt đời, được điều chỉnh tăng theo chính sách của Nhà nước qua các năm.
- Thẻ bảo hiểm y tế khi hưởng lương hưu: người đang hưởng lương hưu được cấp thẻ BHYT do quỹ BHXH bảo đảm, giúp giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh tuổi già.
- Chế độ tử tuất: thân nhân được hưởng trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất theo quy định khi người tham gia qua đời.
- Trợ cấp thai sản: theo Luật BHXH 2024, người tham gia đủ điều kiện được hưởng trợ cấp thai sản từ ngân sách nhà nước.
- Bảo lưu và cộng nối thời gian: thời gian đã đóng được bảo lưu khi tạm dừng và được cộng nối với thời gian đóng BHXH bắt buộc nếu sau này đi làm có hợp đồng lao động.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện khác gì bảo hiểm xã hội bắt buộc?
Hai hình thức cùng hướng tới an sinh lâu dài nhưng khác nhau ở đối tượng và cách đóng. BHXH bắt buộc áp dụng cho người làm việc theo hợp đồng lao động, do doanh nghiệp và người lao động cùng đóng, gồm đầy đủ các chế độ: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất. Trong khi đó, bảo hiểm xã hội tự nguyện do cá nhân tự đóng, tập trung vào hưu trí, tử tuất và trợ cấp thai sản theo luật mới. Nếu đang đi làm có hợp đồng, bạn thuộc diện bắt buộc và được doanh nghiệp đóng phần lớn; nếu làm tự do hoặc đang trống quá trình đóng, hình thức tự nguyện là cách duy nhất để không bị “đứt” an sinh.
Câu hỏi thường gặp
Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện bao nhiêu năm thì được lương hưu?
Theo Luật BHXH 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025, người tham gia có thời gian đóng từ đủ 15 năm trở lên và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định sẽ được hưởng lương hưu hằng tháng. Đây là điểm mới quan trọng so với yêu cầu 20 năm trước đây.
Đang đóng BHXH bắt buộc mà nghỉ việc thì có nên chuyển sang tự nguyện?
Nên cân nhắc đóng tiếp theo hình thức tự nguyện để bảo lưu và cộng nối quá trình đóng, tránh bị gián đoạn nhiều năm khiến việc đủ 15 năm trở nên khó khăn. Thời gian đóng ở hai hình thức được cộng dồn khi xét điều kiện hưởng lương hưu.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện có được hưởng thai sản không?
Có. Luật BHXH 2024 đã bổ sung chế độ trợ cấp thai sản cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đủ điều kiện, do ngân sách nhà nước bảo đảm. Mức và điều kiện cụ thể được hướng dẫn bởi cơ quan bảo hiểm xã hội.
Ai nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện nhất?
Nhóm nên ưu tiên tham gia gồm: lao động tự do ở độ tuổi 35–50 chưa có năm đóng nào; người đã đóng BHXH bắt buộc một số năm rồi nghỉ việc; nông dân, tiểu thương có thu nhập ổn định tại địa phương. Tham gia càng sớm, áp lực tài chính mỗi tháng càng nhẹ và khả năng đạt mốc 15 năm càng chắc chắn. Ngược lại, người sắp tới tuổi nghỉ hưu mà chưa có thời gian đóng sẽ rất khó kịp điều kiện, vì vậy đừng chần chừ.
Để được tư vấn đúng trường hợp của mình, người dân tại Phú Thọ có thể đến cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú hoặc các đại lý thu được ủy quyền. Nếu bạn đang tìm việc làm có hợp đồng để được đóng BHXH bắt buộc đầy đủ hơn, hãy tham khảo các tin tuyển dụng và thông tin thị trường lao động trên Sàn việc làm Vĩnh Phúc.
